युद्धको छायामा रूसको ‘विजय दिवस’: रेड स्क्वायरमा हतियार नदेखिनु कमजोरी कि रणनीतिक डर?

मास्को, रूस

द्वितीय विश्वयुद्धमा नाजी जर्मनीमाथि प्राप्त गरेको ऐतिहासिक जितको सम्झनामा रूसले प्रत्येक वर्ष मे ९ मा मनाउने ‘विजय दिवस’ (Victory Day) यस पटक भने भिन्न रूपमा सम्पन्न भएको छ । मस्कोको प्रसिद्ध रेड स्क्वायरमा आयोजना हुने यस भव्य सैन्य परेडमा यस वर्ष आधुनिक ट्याङ्क र शक्तिशाली मिसाइल प्रणालीहरू नदेखिएको विषयले अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूमा ठूलो चर्चा पाएको छ ।

विगत दुई दशकमा पहिलो पटक रूसले आफ्नो सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय उत्सवमा भारी सैन्य उपकरणहरू प्रदर्शन नगरी केवल सैनिकहरूको मार्चपास र केही हवाई कवाजमा मात्र परेडलाई सीमित राखेको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूको विश्लेषण र चासो

‘बिबिसी’, ‘एएफपी’ र ‘द एसोसिएटेड प्रेस’ (AP) लगायतका प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार, सामान्यतया रूसले यस दिन आफ्नो परमाणु क्षमतायुक्त अन्तरमहादेशीय ब्यालिस्टिक मिसाइल (Yars ICBM) र अत्याधुनिक ‘टर्मिनेटर’ ट्याङ्कहरूको प्रदर्शन गरेर विश्वलाई आफ्नो सैन्य शक्तिको धाक देखाउने गर्थ्यो । तर यस वर्ष ती सबै हतियारहरू गायब हुनुलाई विश्वभर चासो र कौतुहलताका साथ हेरिएको छ ।

रक्षा विश्लेषकहरूका अनुसार रूसले यसरी हतियार प्रदर्शन नगर्नुका पछाडि दुईवटा मुख्य कारणहरू रहेका छन्:

• यूक्रेनको ड्रोन आक्रमणको डर र सुरक्षा चुनौती: मस्कोमा सुरक्षा व्यवस्था निकै कडा पारिएको थियो । मस्कोको रक्षा मन्त्रालयले “वर्तमान परिचालन स्थिति” लाई ध्यानमा राख्दै सुरक्षा सतर्कता अपनाउन भारी सवारीसाधन र मिसाइलहरू परेडमा सामेल नगराएको स्वीकार गरेको छ । यूक्रेनले रूसी भूमिभित्रै लगातार गरिरहेका ड्रोन आक्रमणका कारण रेड स्क्वायरमा हुन सक्ने सम्भावित थ्रेटलाई टार्न मस्कोले यो कदम चालेको अनुमान गरिएको छ ।

• युद्धमैदानमा हतियारको आवश्यकता: पाँचौँ वर्षमा प्रवेश गरेको यूक्रेन युद्धका कारण रूसका अधिकांश अत्याधुनिक ट्याङ्क र हतियार प्रणालीहरू यतिबेला युद्धको अग्रपङ्क्ति (Frontline) मा व्यस्त छन् । रूसी सञ्चारमाध्यमहरूसँग कुरा गर्दै केही अधिकारीहरूले हाम्रा ट्याङ्कहरू यतिबेला रेड स्क्वायरमा होइन, युद्धमैदानमा लडिरहेकाले परेड फिका देखिएको बताएका छन् ।

कमजोरी कि रणनीति?

अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषकहरूका अनुसार, यस निर्णयले रूसको सैन्य शक्तिको प्रचार (Propaganda value) लाई केही कमजोर बनाएको छ । विश्वका प्रमुख नेताहरूको उपस्थिति रहने यस मञ्चमा हतियार नहुनुले रूसभित्रै र बाहिर पनि मस्कोको सुरक्षा संवेदनशीलता र दबाबलाई उजागर गरेको छ ।

यद्यपि, परेडलाई सम्बोधन गर्दै रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले पश्चिमी देशहरू र नेटो (NATO) को कडा आलोचना गर्दै यूक्रेन युद्धमा रूसको जित निश्चित रहेको दाबी पुनः दोहोर्‍याएका छन् । परेडमा भारी हतियार नदेखिए पनि सुरक्षाका लागि मस्कोभरि मोबाइल इन्टरनेट र सञ्चार सेवाहरू समेत आंशिक रूपमा बन्द गरिएको थियो, जसले मस्को यतिबेला कतिसम्म सतर्क छ भन्ने स्पष्ट पार्छ ।