काठमाडौं, बैशाख २८ । नेपालको मौलिक पहिचान बोकेका कृषि उत्पादनहरू—गुन्द्रुक, कोदो र भटमासको निर्यातमा अष्ट्रेलिया सरकारले कडा प्रतिबन्ध लगाएको छ। अष्ट्रेलियाको क्वारेन्टाइन र बायो-सेक्युरिटी (Biosecurity) विभागले नेपाली उत्पादनहरूमा कैफियत भेटिएको भन्दै आयातमा तत्कालका लागि रोक लगाएको हो।
किन लाग्यो प्रतिबन्ध? अष्ट्रेलियाको National Plant Protection Organization (NPPO) का अनुसार, नेपालबाट पठाइएका कृषि सामग्रीहरूमा हानिकारक किराहरू (Insects) भेटिएका र फ्युमिगेसन (Fumigation) सम्बन्धी कागजातहरू शंकास्पद पाइएकाले यो कदम चालिएको हो। विशेषगरी:
-
प्रशोधनमा कमी: निर्यात गरिएका गुन्द्रुक र भटमासमा अन्तराष्ट्रिय मापदण्ड अनुसारको कीटनाशक प्रशोधन नभएको पाइएको छ।
-
नक्कली कागजातको आशंका: नेपालमा अष्ट्रेलियाले मान्यता दिएको फ्युमिगेसन प्लान्ट नभएका कारण तेस्रो मुलुक (भारतको कोलकाता) मा गरिने प्रशोधन प्रक्रियामा ‘फर्जी कागजात’ प्रयोग गरिएको आशंका गरिएको छ।
निर्यातमा पर्ने असर: नेपालले पछिल्लो १० महिनामा मात्रै अष्ट्रेलियामा करिब १.५ अर्ब रुपैयाँ बराबरको कृषि उपज निर्यात गरेको तथ्यांक छ। यो प्रतिबन्धले अष्ट्रेलियामा रहेका लाखौं नेपालीहरूलाई आफ्नो मौलिक खानाबाट वञ्चित मात्र बनाउने छैन, बरु नेपालको वैदेशिक मुद्रा आर्जन र व्यापार सन्तुलनमा समेत ठूलो असर पुर्याउने देखिएको छ।
सरकारी प्रतिक्रिया: नेपालको प्लान्ट क्वारेन्टाइन तथा विषादी व्यवस्थापन केन्द्रले यस विषयमा अष्ट्रेलियाली पक्षसँग वार्ता भइरहेको जनाएको छ। अधिकारीहरूका अनुसार, नेपालमै अन्तराष्ट्रिय स्तरको क्वारेन्टाइन ल्याब र फ्युमिगेसन केन्द्र स्थापना नगरेसम्म यस्ता प्रतिबन्धहरू अन्य देशले पनि लगाउन सक्ने जोखिम बढेको छ।
“हामीले हाम्रा उत्पादनको गुणस्तरमा ध्यान नदिने हो भने विश्व बजारमा नेपाली ब्रान्डको साख गिर्नेछ। सरकारले तुरुन्तै आधुनिक प्रयोगशाला र प्रशोधन केन्द्र निर्माणमा लाग्नुपर्छ,” कृषि विज्ञहरूको सुझाव छ।
