रक्सौल–काठमाडौं रेलमार्ग परियोजना: विस्तृत सर्भे सम्पन्न, निर्माण प्रक्रियामा नयाँ उत्साह

काठमाडौँ । नेपाल र भारतबीचको सम्पर्क सञ्जालमा कोशेढुङ्गा मानिएको रक्सौल–काठमाडौं रेलमार्ग परियोजनाको विस्तृत सर्भे र विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (DPR) को काम सम्पन्न भएसँगै अब परियोजना निर्माणको चरणतर्फ उन्मुख भएको छ। भारतीय रेल मन्त्रालयले हालै यस परियोजनाको ‘फाइनल लोकेशन सर्भे’ (FLS) पूरा भएको जानकारी दिएपछि यो बहुप्रतिक्षित परियोजनाले नयाँ गति लिएको हो।

परियोजनाका मुख्य विशेषताहरू

भारत सरकारको पूर्ण आर्थिक सहयोगमा निर्माण हुने यो रेलमार्गले नेपालको राजधानीलाई भारतको ठुलो रेल सञ्जालसँग सिधै जोड्नेछ। यसका प्राविधिक पक्षहरू निम्न छन्:

• कुल लम्बाई: करिब १३६ किलोमिटर।

• सुरुङ र पुल: भौगोलिक जटिलताका कारण यस मार्गमा करिब ४२ किमि सुरुङ र १२४ वटा ठुला पुलहरू निर्माण गर्नुपर्ने प्रस्ताव गरिएको छ।

• स्टेसनहरू: रक्सौलदेखि काठमाडौंसम्म कुल १२ देखि १३ वटा स्टेसनहरू रहनेछन्।

• गति: यात्रुवाहक रेल प्रतिघण्टा १२० किमि र मालबाहक रेल प्रतिघण्टा ८० किमिको गतिमा चल्न सक्ने डिजाइन गरिएको छ।

• प्रविधि: यो रेलमार्ग भारतीय ‘ब्रोड गेज’ (१६७६ मिमी) मा आधारित हुनेछ।

पछिल्लो प्रगति र अबको बाटो

भारतीय रेल्वे मन्त्री अश्विनी वैष्णवले सन् २०२६ मार्चमा दिएको जानकारी अनुसार, परियोजनाको प्राविधिक सर्वेक्षण र प्रतिवेदनको काम सकिएको छ। अबको प्रक्रियामा:

1. जग्गा प्राप्ति: नेपाल सरकारले रेलमार्ग पर्ने क्षेत्रको जग्गा प्राप्तिको प्रक्रिया छिट्टै अगाडि बढाउनुपर्नेछ।

2. लगानी मोडेल: विस्तृत प्रतिवेदनपश्चात् अब निर्माणका लागि बजेट विनियोजन र ठेक्का प्रक्रियाका बारेमा दुई देशबीच थप छलफल हुनेछ।

3. वातावरणीय प्रभाव: वन क्षेत्र र बस्तीहरूमा पर्ने असरका बारेमा वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन (EIA) को कामलाई तीव्रता दिइनेछ।

नेपाललाई हुने लाभ

यो रेलमार्ग निर्माण सम्पन्न भएपछि नेपालको व्यापार र पारवहनमा आमूल परिवर्तन आउने अपेक्षा गरिएको छ। विशेषगरी:

• ढुवानी लागतमा कमी: तेस्रो मुलुकबाट आउने सामान र भारतबाट हुने आयातको ढुवानी खर्चमा करिब ३० प्रतिशतले कमी आउने अनुमान छ।

• पर्यटन प्रवर्द्धन: भारतीय पर्यटकहरू सहजै रेलमार्फत काठमाडौं आउन सक्नेछन्।

• वातावरण मैत्री: पेट्रोलियम पदार्थमा आधारित यातायातलाई विस्थापन गरी विद्युतीय रेल सञ्चालन हुँदा वातावरण संरक्षणमा टेवा पुग्नेछ।

“यो केवल एउटा पूर्वाधार मात्र नभई नेपाल–भारत आर्थिक सम्बन्धको नयाँ कडी हो। यसले राजधानी काठमाडौंलाई दक्षिण एसियाको रेल सञ्जालसँग जोडेर आर्थिक विकासको ढोका खोल्नेछ।” – रेल विभागका अधिकारी।

यस परियोजनालाई दुवै देशले ‘राष्ट्रिय गौरव’ र रणनीतिक महत्त्वको रूपमा लिएका छन्। सर्भे प्रक्रिया सकिएसँगै अबका केही वर्षभित्रै काठमाडौंमा रेल गुडेको देख्ने नेपालीहरूको सपना साकार हुने दिशामा अघि बढेको छ।