काठमाडौँ । नेपालको परम्परागत अर्थतन्त्रलाई आधुनिक र प्रविधिमैत्री बनाउँदै सूचना प्रविधि (IT) क्षेत्रमार्फत मुलुकको मुहार फेर्नुपर्ने बहसले यतिबेला तीव्रता पाएको छ। पछिल्लो समय डिजिटल अर्थतन्त्रले विश्वभर नेतृत्व गरिरहेको सन्दर्भमा विज्ञहरूले नेपालका लागि पनि यो ‘गेम चेन्जर’ सावित हुने सुझाव दिएका छन्।
आईटी क्षेत्र: आर्थिक समृद्धिको नयाँ आधार
विभिन्न सरोकारवाला निकाय र आर्थिक विज्ञहरू सम्मिलित हालैको एक छलफलमा नेपालको सेवा क्षेत्रलाई सूचना प्रविधिसँग जोड्न ढिला भइसकेको निष्कर्ष निकालिएको छ। डिजिटल पूर्वाधारमा लगानी बढाउन सके नेपालले वार्षिक अर्बौँ रुपैयाँको सफ्टवेयर र सेवा निर्यात गर्न सक्ने सम्भावना रहेको देखिन्छ।
बहसका मुख्य बुँदाहरू:
-
दक्ष जनशक्ति पलायन रोक्ने: हरेक वर्ष हजारौँ आइटी विद्यार्थीहरू विदेशिने क्रमलाई रोक्न नेपालमै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको ‘आइटी हब’ निर्माण गर्नुपर्ने।
-
डिजिटल अर्थतन्त्रमा प्राथमिकता: कृषि र पर्यटन जस्तै सूचना प्रविधिलाई पनि राष्ट्रिय प्राथमिकताको उद्योगको रूपमा स्विकार्नुपर्ने।
-
नीतिगत सुधार: स्टार्टअप कम्पनीहरूलाई कर छुट र सहुलियतपूर्ण ऋणको व्यवस्था गरी लगानीमैत्री वातावरण सिर्जना गर्नुपर्ने।
युवा लक्षित रोजगारी र डिजिटल नेपाल
नेपालका युवाहरू प्रविधिमा निकै अगाडि रहेको र उनीहरूलाई स्वदेशमै काम गर्ने वातावरण मिलाउन डिजिटल प्लेटफर्महरू सशक्त माध्यम बन्न सक्ने विज्ञहरूको तर्क छ। “नेपालमा बसेर विदेशी कम्पनीमा काम गर्ने (Remote Work) वातावरणलाई सरकारी तवरबाटै कानुनी र प्राविधिक सहजता प्रदान गरेमा विदेशी मुद्रा आर्जनको यो सबैभन्दा ठुलो स्रोत बन्न सक्छ,” सूचना प्रविधि विज्ञहरूको भनाइ छ।
“अबको दशक डिजिटल दशक हुनुपर्छ। यदि हामीले युवाहरूको ऊर्जालाई प्रविधिसँग जोड्न सक्यौँ भने खाडी मुलुक जाने जनशक्तिलाई नेपालकै कोठामा बसेर ल्यापटपको माध्यमबाट डलर कमाउने बनाउन सकिन्छ।”
निष्कर्ष र आगामी बाटो
सरकारले ल्याएको ‘डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क’ लाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्दै गाउँ-गाउँसम्म उच्च गतिको इन्टरनेट र डिजिटल साक्षरता पुर्याउनु अहिलेको आवश्यकता हो। युवा स्वरोजगारी र आर्थिक वृद्धिका लागि डिजिटल इकोसिस्टम तयार पार्नु नै नेपालको समृद्धिको वास्तविक साँचो हुने देखिएको छ।
