काठमाडौँ, वैशाख १९ (मे २, २०२६): काठमाडौँको वडा नं. २३, ओमबहालस्थित ऐतिहासिक विहारबाट सन् १९८० को दशकमा चोरी भएको १३औँ शताब्दीको बुद्ध (अक्षोभ्य बुद्ध) को मूर्ति शुक्रबार पुनः सोही स्थानमा प्रतिस्थापन गरिएको छ। २५७०औँ बुद्ध जयन्तीको पावन अवसर पारेर स्थानीय बासिन्दा, सम्पदा अभियन्ता र सरकारी प्रतिनिधिहरूको उपस्थितिमा मूर्तिलाई पुरानै आसनमा विराजमान गराइएको हो।
मूर्तिको यात्रा: काठमाडौँदेखि न्युयोर्कसम्म
-
चोरी: यो मूर्ति करिब ४० वर्षअघि विहारबाट चोरी भएको थियो।
-
पहिचान: चोरी भएको दशकौँपछि यो मूर्ति अमेरिकाको न्युयोर्कस्थित ‘तिब्बत हाउस’ को संग्रहमा फेला परेको थियो। ‘लस्ट आर्ट्स अफ नेपाल’ र सम्पदाप्रेमीहरूको निरन्तरको खोज र प्रमाण संकलनपछि यसको पहिचान सम्भव भएको हो।
-
फिर्ता: अमेरिकी सरकार र न्युयोर्कस्थित जिल्ला न्यायाधिवक्ताको कार्यालयको सहयोगमा यो मूर्ति सन् २०२२ (२०७८ साल) मा नेपाल फर्काइएको थियो।
भव्य पुनरागमन
नेपाल फर्किएपछि केही समय छाउनीस्थित राष्ट्रिय संग्रहालयमा सुरक्षित राखिएको यो मूर्तिलाई बिहीबार हनुमानढोका पुर्याइएको थियो। शुक्रबार बिहान परम्परागत नेवारी बाजागाजा र सांस्कृतिक झाँकीसहित खटमा राखेर नगर परिक्रमा गराउँदै ओमबहाल पुर्याइएको थियो।
विहारमा आयोजित समारोहमा काठमाडौँ महानगरपालिकाकी कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोल, वडा अध्यक्ष मचाराजा महर्जन, पुरातत्व विभागका अधिकारी र अमेरिकी दूतावासका प्रतिनिधिहरूको उपस्थिति थियो।
“हाम्रा देवता ४० वर्षपछि घर फर्कनुभएको छ, यो हाम्रो लागि ठूलो खुसीको कुरा हो,” स्थानीय ६७ वर्षीया सुनकेसरी शाक्यले भावुक हुँदै भनिन्।
नक्कली मूर्तिको विस्थापन
असली मूर्ति चोरी भएपछि स्थानीयले त्यस ठाउँमा उस्तै देखिने अर्को नक्कली (प्रतिकृति) मूर्ति राखेर पूजा गर्दै आएका थिए। शुक्रबार असली मूर्तिलाई पुरानै आसनमा राखिएपछि उक्त नक्कली मूर्तिलाई विहारकै अर्को सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ।
सम्पदा फिर्तीको लहर
पछिल्लो समय नेपालबाट अवैध रूपमा विदेश पुर्याइएका प्राचीन कलाकृतिहरू फिर्ता हुने क्रम बढेको छ। राष्ट्रिय संग्रहालयका अनुसार अहिलेसम्म करिब २०० वटा कलाकृति नेपाल फर्किसकेका छन्, जसमध्ये ४१ वटालाई तिनको मौलिक स्थानमै पुनर्स्थापित गरिसकिएको छ। यो बुद्ध मूर्तिको पुनर्स्थापनाले हराएका अन्य सम्पदा फिर्ता ल्याउन थप ऊर्जा प्रदान गरेको सम्पदा अभियन्ताहरूको विश्वास छ।
