नेपालमा जनसंख्या र सरकार: एक असमानुपातिक तुलना
नेपाल विश्वमै एक अद्वितीय उदाहरण हो जहाँ सानो जनसंख्या भए पनि सरकारको संख्या अत्यधिक देखिन्छ। विभिन्न देशहरूको तथ्याङ्कलाई हेर्ने हो भने भारत, चीन र अमेरिका जस्ता विशाल जनसंख्या भएका मुलुकहरूले कम संख्यामा सरकार सञ्चालन गरिरहेका छन्। उदाहरणका लागि, भारतमा करिब १ अर्ब ८८ करोड जनसंख्या छ र त्यहाँ ३६ वटा सरकार मात्र छन्। चीनमा करिब १ अर्ब ८२ करोड जनसंख्या रहेर पनि सरकारको संख्या ३८ मात्र छ। त्यस्तै, अमेरिकामा करिब ३५ करोड जनसंख्या छ तर सरकार ५१ वटा मात्र छन्।
यता नेपालमा भने जम्मा ३ करोड जनसंख्या छ, तर सरकारको संख्या ७६१ पुगेको छ। यसमा १ वटा संघीय सरकार, ७ वटा प्रदेश सरकार र ७५३ वटा स्थानीय तह समावेश छन्। यस्तो संरचना हेर्दा नेपालमा जनसंख्या र सरकारबीचको अनुपात अत्यन्तै असमानुपातिक देखिन्छ।
फाइदाहरू
नेपालमा धेरै तहका सरकार हुँदा स्थानीय स्तरसम्म सेवाहरू पुग्ने सम्भावना बढ्छ। जनप्रतिनिधिहरू जनताको नजिक हुने भएकाले समस्या समाधान छिटो र प्रभावकारी हुन सक्छ। विकासका कामहरू जनताकै सहभागितामा गर्ने अवसर मिल्छ।
बेफाइदाहरू
तर, अत्यधिक सरकार हुँदा प्रशासनिक खर्च बढ्छ। स्रोत र साधन विभाजित हुँदा ठूला परियोजनामा लगानी गर्न कठिनाइ हुन्छ। सरकारको दोहोरोपन, नीति कार्यान्वयनमा ढिलाइ, र बजेटको दुरुपयोग हुने सम्भावना उच्च रहन्छ।
निष्कर्ष
नेपालमा सरकारको संख्या धेरै हुनुको उद्देश्य जनतालाई नजिकैबाट सेवा पुर्याउने हो। तर, यसलाई प्रभावकारी बनाउन पारदर्शिता, सुशासन र स्रोतको सदुपयोग अनिवार्य छ। यदि यी पक्षमा सुधार भएन भने सरकारको बढी संख्या विकासभन्दा बढी बोझ बन्न सक्ने खतरा रहन्छ।
