आर्थिक ब्युरो, काठमाडौँ २३ वैशाख, २०८३ (मे ६, २०२६)
नेपाली बजारमा अमेरिकी डलरको मूल्यले पुनः नयाँ उचाइ कायम गरेको छ। विश्वव्यापी अर्थतन्त्रमा देखिएको अस्थिरता र वैदेशिक मुद्रा बजारको चापका कारण डलरको विनिमय दरमा लगातार उतारचढाव आइरहेको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले बुधबारका लागि तोकेको विनिमय दर अनुसार एक अमेरिकी डलरको बिक्री दर १५२.७६ रुपैयाँ र खरिद दर १५२.१६ रुपैयाँ पुगेको छ। यो नेपाली मुद्राको इतिहासमै हालसम्मकै कमजोर अवस्था हो। पछिल्लो केही दिनदेखि डलरको मूल्य लगातार १५० रुपैयाँभन्दा माथि रहँदै आएको छ।
किन बढ्दैछ डलरको मूल्य?
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा भएको वृद्धि र पश्चिम एसियामा जारी तनावका कारण लगानीकर्ताहरू सुरक्षित मुद्राका रूपमा डलरतर्फ आकर्षित भएका छन्। अमेरिकी केन्द्रीय बैंक (फेडरल रिजर्भ) को नीतिगत निर्णयहरू र विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खलामा परेको असरले गर्दा डलर बलियो बन्दै गएको हो। भारतीय रुपैयाँ (INR) डलरसँग कमजोर हुँदा त्यसको प्रत्यक्ष असर नेपाली रुपैयाँमा परेको छ, किनकि नेपाली मुद्रा भारतीय रुपैयाँसँग स्थिर विनिमय दर (Pegged) मा आवद्ध छ।
नेपाली अर्थतन्त्रमा पर्ने प्रभाव
डलर महँगिदा नेपाली अर्थतन्त्रमा बहुआयामिक प्रभाव पर्ने देखिएको छ:
-
महँगीको चाप: नेपाल आयातमा निर्भर मुलुक भएकाले डलर महँगिदा पेट्रोलियम पदार्थ, खाद्यान्न, विद्युतीय सामग्री र कच्चा पदार्थको आयात मूल्य बढ्नेछ। यसले बजारमा महँगी अझै बढ्ने जोखिम निम्त्याएको छ।
-
वैदेशिक ऋणको भार: डलरको मूल्य वृद्धिले नेपालले भुक्तानी गर्नुपर्ने वैदेशिक ऋण र ब्याजको दायित्व नेपाली रुपैयाँमा उल्लेख्य रूपमा बढ्नेछ।
-
विप्रेषण (Remittance) मा लाभ: डलर महँगिदा विदेशमा रहेका नेपालीहरूले पठाउने रकम (रेमिट्यान्स) को नेपाली मूल्य भने बढ्नेछ, जसले केही हदसम्म विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा सहयोग पुग्ने देखिन्छ।
-
पर्यटन र निर्यात: नेपाल भ्रमणमा आउने पर्यटक र यहाँबाट हुने निर्यातमा डलर वृद्धिले सकारात्मक भूमिका खेल्न सक्ने भए पनि नेपालको न्यून निर्यात क्षमताका कारण यसको लाभ सीमित रहने विज्ञहरूको तर्क छ।
अर्थविद्हरूका अनुसार डलरको मूल्यमा आउने यस्तो तीव्र उतारचढावले नेपालको मुद्रास्फीति (Inflation) नियन्त्रण बाहिर जान सक्ने खतरा बढाएको छ। राष्ट्र बैंकले बजारको स्थिति नजिकबाट नियालिरहेको बताएको छ।
