अन्तर्राष्ट्रिय डेस्क
काठमाडौँ, वैशाख २३, २०८३
मध्यपूर्वको इरान क्षेत्रमा पछिल्लो समय चर्किएको भू-राजनीतिक तनावले विश्व आपूर्ति प्रणाली (Global Supply Chain) मा गम्भीर धक्का पुर्याएको छ। रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण मानिने समुद्री मार्गहरूमा देखिएको असुरक्षाका कारण विश्व बजारमा खाद्यान्न, कच्चा तेल र विद्युतीय सामग्रीको मूल्य बढ्ने संकेत देखिएको छ।
स्ट्रेट अफ होर्मुजमा अवरोधको त्रास
इरानको निकट रहेको स्ट्रेट अफ होर्मुज (Strait of Hormuz) विश्वकै सबैभन्दा महत्वपूर्ण तेल आपूर्तिको विन्दु हो। विश्वमा खपत हुने कुल तेलको करिब २० प्रतिशत यही मार्ग भएर जान्छ। हालको तनावका कारण यो मार्ग असुरक्षित भएमा खाडी मुलुकबाट हुने पेट्रोलियम पदार्थको ढुवानी ठप्प हुन सक्छ।
-
इन्धनको मूल्य: आपूर्तिमा सामान्य अवरोध आउने वित्तिकै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल १०० डलर नाघ्ने प्रक्षेपण गरिएको छ।
-
ढुवानी मार्ग परिवर्तन: धेरै कार्गो कम्पनीहरूले जोखिम मोल्नुको साटो लामो र महँगो मार्ग प्रयोग गर्न थालेका छन्, जसले गर्दा सामानको ढुवानी समय र खर्च दुवै बढेको छ।
नेपालमा पर्न सक्ने प्रभाव
नेपाल जस्तो आयातमा निर्भर मुलुकका लागि मध्यपूर्वको यो संकट प्रत्यक्ष चुनौती बन्न सक्छ।
-
महँगीमा वृद्धि: ढुवानी भाडा र इन्धनको मूल्य बढ्दा नेपाल भित्रिने दैनिक उपभोग्य वस्तु, लत्ताकपडा र इलेक्ट्रोनिक्स सामानको मूल्य वृद्धि हुनेछ।
-
विप्रेषण (Remittance): इरान वरपरका खाडी मुलुकहरूमा लाखौँ नेपाली श्रमिकहरू कार्यरत छन्। त्यहाँको अस्थिरताले नेपालीहरूको रोजगारी र रेमिट्यान्स प्रवाहमा समेत असर पुर्याउन सक्छ।
-
निर्माण सामग्री: फलाम, सुन र अन्य धातुहरूको अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य बढेसँगै नेपालका विकास निर्माणका आयोजनाहरूको लागत बढ्ने देखिन्छ।
विश्व अर्थतन्त्रमा मन्दीको छाया
कोभिड-१९ को असर र रुस-युक्रेन युद्धबाट तंग्रिँदै गरेको विश्व अर्थतन्त्रका लागि इरान क्षेत्रको यो संकट ‘नयाँ टाउको दुखाइ’ बनेको छ। विज्ञहरूका अनुसार यदि यो तनाव युद्धमा परिणत भएमा विश्वले सन् १९७० को दशकको जस्तै ऊर्जा संकट भोग्नुपर्ने हुन सक्छ।
अहिले विश्वका प्रमुख शक्ति राष्ट्रहरूले इरान र इजरायल लगायतका पक्षहरूलाई संयमता अपनाउन आग्रह गरिरहेका छन्। समुद्री मार्गको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न र आपूर्ति प्रणालीलाई सुचारु राख्न अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले कूटनीतिक पहल तीव्र पारेका छन्।
