अन्तर्राष्ट्रिय न्याय र कूटनीतिक सक्रियतामा नेपालको बढ्दो चासो

विशेष समाचारदाता

काठमाडौँ

पछिल्लो समय विश्व राजनीतिमा विकास भएका जटिलता र अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयका फैसलाहरूमा नेपालले आफ्नो कूटनीतिक सक्रियता र चासोलाई तीव्र पारेको छ। विशेषगरी संयुक्त राष्ट्रसंघका विभिन्न मञ्चहरू र अन्तर्राष्ट्रिय अदालत (ICJ) मा भइरहेका बहसहरूमा नेपालको उपस्थिति अर्थपूर्ण देखिन थालेको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको सम्मान र नेपालको अडान

नेपालले सधैं असंलग्न परराष्ट्र नीति र ‘पञ्चशील’ को सिद्धान्तलाई आत्मसात् गर्दै आएको छ। हालैका अन्तर्राष्ट्रिय द्वन्द्वहरू र जलवायु परिवर्तनका मुद्दामा अन्तर्राष्ट्रिय अदालतले दिने परामर्शकारी राय (Advisory Opinions) मा नेपालले सक्रियतापूर्वक आफ्नो मत राख्दै आएको छ।

परराष्ट्र मन्त्रालयका एक अधिकारीका अनुसार, “साना राष्ट्रहरूको सुरक्षा र सार्वभौमिकताको रक्षाका लागि अन्तर्राष्ट्रिय कानुन नै अन्तिम भरोसा हो। त्यसैले नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय न्याय प्रणालीलाई सुदृढ बनाउन चासो देखाएको हो।”

कूटनीतिक गतिविधिमा तीव्रता

नेपालले पछिल्लो एक वर्षमा बहुपक्षीय कूटनीतिमा आफूलाई केन्द्रित गरेको छ। यसका केही मुख्य पक्षहरू यस प्रकार छन्:

• शान्ति स्थापनामा योगदान: संयुक्त राष्ट्रसंघीय शान्ति सेनामा सबैभन्दा बढी फौज पठाउने मुलुकको सूचीमा नेपालको अग्रणी स्थानले गर्दा पनि कूटनीतिक वृत्तमा नेपालको आवाज बलियो बन्दै गएको छ।

• जलवायु न्याय: हिमाल पग्लिने समस्या र यसले तल्लो तटीय क्षेत्रमा पारेको प्रभावबारे अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा नेपालले कडा रूपमा कुरा उठाउँदै आएको छ। यसलाई कानुनी रूपमै स्थापित गर्न अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयको ध्यानाकर्षण गराउने कार्यमा नेपाल सक्रिय छ।

• क्षेत्रीय सन्तुलन: दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग संगठन (सार्क) र बिमस्टेक जस्ता मञ्चहरूलाई पुनर्जीवित पार्न नेपालले खेल्दै आएको भूमिकालाई कूटनीतिक विज्ञहरूले सकारात्मक रूपमा लिएका छन्।

चुनौती र अवसर

अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा बढ्दो ध्रुवीकरणका बीच नेपालले आफ्नो तटस्थता कायम राख्दै न्याय र मानवताको पक्षमा उभिनु चुनौतीपूर्ण छ। विज्ञहरूका अनुसार, नेपालले आफ्ना कूटनीतिक नियोगहरूलाई अझ बढी ‘कानुनी र प्राविधिक’ रूपमा सक्षम बनाउन आवश्यक छ ताकि अन्तर्राष्ट्रिय अदालतका बहसहरूमा नेपालको पक्ष अझ प्रभावकारी ढंगले प्रस्तुत हुन सकोस्।

निष्कर्ष

नेपाल केवल मूकदर्शक नबनी विश्वव्यापी मुद्दाहरूमा आफ्नो स्पष्ट धारणा राख्न थाल्नुले देशको कूटनीतिक कद बढेको संकेत गर्छ। अन्तर्राष्ट्रिय न्याय र कूटनीतिक गतिविधिमा देखाएको यो चासोले दीर्घकालीन रूपमा नेपालको राष्ट्रिय हितको रक्षा गर्ने विश्वास गरिएको छ।