काठमाडौं । अमेरिकी अर्बपति तथा स्पेसएक्सका प्रमुख एलन मस्कले भारतमा आफ्नो स्याटेलाइट इन्टरनेट सेवा स्टारलिंक सञ्चालन गर्न ढिलाइ भइरहेको विषयमा उद्योगपति मुकेश अम्बानीमाथि पुनः व्यङ्ग्यात्मक टिप्पणी गरेका छन्। मस्कले सामाजिक सञ्जाल एक्समा अम्बानीलाई ‘प्रधानमन्त्री अम्बानी’ भन्दै भारतमा स्टारलिंकलाई प्रतिस्पर्धा गर्न दिन आग्रह गरेका हुन्।
शुक्रबार सार्वजनिक पोस्टमा मस्कले अम्बानीलाई सम्बोधन गर्दै आफूले भारतको वास्तविक शक्ति उनैसँग रहेको कुरा बुझ्न नसकेको भन्दै व्यङ्ग्य गरेका छन्। उनले अम्बानीले भारतीय जनतामाथि एकाधिकार कायम राख्न चाहेको आरोप लगाउँदै स्टारलिंकलाई पनि बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्ने अवसर दिन आग्रह गरेका छन्।
मस्कले भारतका धेरै क्षेत्रमा अझै इन्टरनेट सुविधा नपुगेको उल्लेख गर्दै त्यसले बालबालिकाको शिक्षामा पहुँच र साना व्यवसायलाई विश्व बजारमा आफ्ना उत्पादन बिक्री गर्ने अवसर सीमित बनाएको बताएका छन्। स्टारलिंक सञ्चालनमा आएमा यस्ता क्षेत्रमा इन्टरनेट पहुँच विस्तार गर्न सकिने उनको दाबी छ।
उनले प्राकृतिक विपद्का बेला अन्य सञ्चार प्रणाली अवरुद्ध हुँदा स्टारलिंकले विभिन्न देशमा सञ्चार सेवा उपलब्ध गराएर जीवन बचाउन सहयोग गरेको पनि बताएका छन्। भारतमा पनि यस्तो सेवा विस्तार गर्न सके विपद्का बेला मानिसहरूलाई सहयोग पुग्ने मस्कको भनाइ छ।
स्टारलिंकको अनुमति प्रक्रियामा सुरक्षा जाँच बाँकी
मस्कको टिप्पणी भारत सरकारले स्याटेलाइट सञ्चार सेवासम्बन्धी नियामकीय व्यवस्था निष्पक्ष र विभेदरहित रहेको स्पष्ट पारेपछि आएको हो। भारतको सञ्चार मन्त्रालयले स्टारलिंकसहित तीनवटा सेवा प्रदायकको सुरक्षा मूल्याङ्कन भइरहेको र प्रक्रिया पूरा भएपछि मात्रै स्पेक्ट्रम आवंटनको अर्को चरणमा जान सकिने जनाएको छ। सरकारले अनुमति प्रक्रियामा विभेद भइरहेको भन्ने आरोपलाई निराधार भनेको छ।
स्टारलिंकले भारतमा सेवा सञ्चालनका लागि आवश्यक केही अनुमति प्राप्त गरिसकेको भए पनि व्यावसायिक सेवा सुरु गर्न अन्तिम सुरक्षा स्वीकृति र स्पेक्ट्रमसम्बन्धी प्रक्रिया पूरा हुन बाँकी छ। विदेशी स्याटेलाइट सञ्चार कम्पनीले भारतीय सञ्चार पूर्वाधार र सुरक्षा व्यवस्थालाई कसरी पालना गर्छन् भन्ने विषयमा सरकारी निकायले मूल्याङ्कन गरिरहेको बताइएको छ।
भारतको दूरसञ्चार बजारमा प्रतिस्पर्धाको बहस
मुकेश अम्बानीको रिलायन्स जियो भारतको प्रमुख दूरसञ्चार कम्पनीमध्ये एक हो। स्टारलिंकले भारतमा व्यावसायिक सेवा सुरु गरेमा विशेषगरी परम्परागत मोबाइल नेटवर्क र इन्टरनेटको पहुँच कमजोर भएका क्षेत्रमा स्याटेलाइटमार्फत इन्टरनेट सेवा उपलब्ध गराउने प्रतिस्पर्धा बढ्न सक्छ।
मस्कले स्टारलिंकको प्रवेशमा ढिलाइ हुनुको कारण शक्तिशाली व्यावसायिक समूहको प्रभाव हुन सक्ने संकेत गरेका छन्। तर अम्बानी वा उनको कम्पनीले स्टारलिंकको अनुमति रोक्न भूमिका खेलेको भन्ने आरोप पुष्टि गर्ने प्रमाण मस्कले सार्वजनिक गरेका छैनन्।
भारतका दूरसञ्चारमन्त्री ज्योतिरादित्य सिन्धियाले कुनै पनि क्षेत्रमा एकाधिकार स्वीकार्य नहुने बताएका छन्। मन्त्रालयका अनुसार स्टारलिंकसहित तीनवटै कम्पनी समान प्रकृतिको नियामकीय प्रक्रियामा छन्।
यस विवादले भारतको ठूलो दूरसञ्चार बजारमा नयाँ कम्पनीलाई प्रवेश दिनुपर्ने प्रक्रिया, राष्ट्रिय सुरक्षा र प्रतिस्पर्धाको विषयलाई पुनः चर्चामा ल्याएको छ। यद्यपि, स्टारलिंकको व्यावसायिक सेवा सुरु हुने मिति भने अझै निश्चित भएको छैन।
