निद्रालाई खाना, पानी, हावा जतिकै अपरिहार्य मानिन्छ। दिनमा कमसेकम ७-८ घण्टा राति मात्र सुत्नुपर्छ ।
हामीमध्ये कतिपय दिउँसो सुत्ने गर्छौं । दिउँसो सुत्नेहरु दुईथरी हुन्छन्, एउटा रात्रिकालिन काम गर्नेहरु, अर्को दिउँसो फुर्सदमा आरम गर्नेहरु ।
चिकित्सक, नर्स, चालक, सेक्युरिटी गार्ड राति कार्य गर्नेहरुमध्ये कतिपयको ड्युटी रात्रिकालिन हुन्छ । त्यसैले राती काम र दिउँसो सुत्नुपर्छ । कतिपयको दिउँसो सुत्ने बानी नै हुन्छ|बिशेसगरी बिहानको खाना खाइसकेपछि ।
कुनै मजबुरी’अवस्था, बाध्यता अनुसार दिउँसो सुत्नु नै पर्यो । तर बानीकै रुपमा विकास गर्नु नराम्रो हो ।
सूर्यअस्त भएपछी विश्रामको समय आउँछ । दिनभर कामको ब्यस्तताले गर्दा २४ घण्टाको समय-चक्रमा हामी जति सक्रिय हुन्छौं उत्तिनै जरुरी विश्राम पनि ।
अतः विश्रामका लागि रातको समय अर्थात सूर्योअस्तपछि राम्रो हो । दिनमा काम गर्नु राती सुत्नु यो प्रकृतिको नियम हो ।
सुत्नु र उठ्नुसँग समय अझ भनौं घडीको पनि खास अर्थ हुन्छ । कुन समयमा सुत्ने, कुन समयमा उठ्ने भन्ने कुरा हाम्रो शरीरले स्वयम्ले तय गरेको हुन्छ । यसकारण त राती निद्रा लाग्ने गर्छ । यसका लागि शरीरले रातकै समयमा विभिन्न हर्मोन पैदा गर्छ ।
राती अध्यारोमा शरीरले एक किसिमको हर्मोन पैदा गर्छ, मेलाटोनिन । यो हर्मोनको काम निद्रा व्यवस्थापन गर्नु हो । जबकि यो हर्मोन दिउँसोको समयमा त्यती धेरै पैदा हुँदैन ।
शरीरको जैविक घडी अनुसार समयमा शरीरले के खोज्छ भन्नेकुराको पनि अध्ययन भएको छ ।त्यहि अनुसार हामीले सही समयमा सही काम गर्नु राम्रो हुन्छ । जस्तो निद्राको पनि निश्चित समय तालिका छ, जुन शरीरले तय गरेको हुन्छ । हामीले समय तालिकामा सुत्ने, निदाउने गर्दैनौं भने निन्द्रामा गडबडी आउँछ र निद्रा गडबड हुनु भनेको स्वास्थ्य गडबड हुनु हो ।
जैविक घडी बिधि अनुसार राती बिशेसगरी ११–१२ बजेको समयमा जागी रहनु भनेको पित्त विकार, अनिद्रा, नेत्ररोग, कलेजोरोग र बुढ्यौलीलाई बढाव दिनु र रोग निम्तयाउनु हो ।
प्रा. डा. सरोज ओझा
मानसिक रोग विशेषज्ञ
काठमाडौं महाराजगञ्ज त्रिवि शिक्षण अस्पताल
ने.मे. का. न. १७२४
